بررسی شیوع اختلالات خواب در رانندگان شرکت اتوبوسرانی شهر تهران

 

  گزارش نهایی طرح تحقیقاتی

 

بررسی شیوع اختلالات خواب در رانندگان شرکت اتوبوسرانی شهر تهران

 فصل اول 

 مقدمه:

الف – بیان مسئله :

رانندگی یکی از اعمال روزمره انسان امروزی می باشد . رانندگانی که به صورت حرفه ای  به این کار اشتغال دارند معمولا برای ساعت های متمادی مسافت های طولانی و یکنواختی را طی می کنند که بعضا با ساعت های استراحت وخواب آنان تداخل پیدا می کند . اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند می تواند موجب بروز مشکلاتی در ارتباط با خواب و خواب آلودگی راننده شده و در هنگام رانندگی خطر ساز شود . از طرف دیگر تصادفات در راه هاي ايران ساليانه موجب کشته شدن بيش از 20000 نفر و مجروح شدن حدود  280000 نفر مي گردد و هزينه ناشي از تصادفات رانندگي  در سال 1384 حد اقل 64000 ميليارد ريال برآورد شده است . 


 گزارش هاي WHO مويد آن است که در ايران مرگ و مير ناشي از تصادفات دومين علت بعد از حوادث قلبي عروقي مي باشد . در حالي که پيش بيني مي شود در فاصله سال هاي 2020-2000 مرگ ومير ناشي از حوادث ترافيکي در کشور هاي با درآمد بالا حدود 30% کاهش داشته باشد در کشور هاي بادر آمد کم يا متوسط افزايش فوق العاده اي  در اين مرگ ومير ايجاد خواهد شد .   با وجود اينکه ايران کمتر از يک صدم جمعيت جهان را بخود اختصاص داده بيش از يک چهلم بار ناشي از حوادث ترافيکي جهان را در خود جاي داده است .  


  تصادفات با بيش از 97000 مرگ در سال پنجمين علت مرگ ومير در آمريکا محسوب مي شود و ساليانه باعث از بين رفتن 2 ميليون سال از عمر افراد کمتر از 65 سال  مي گردد.  در اسپانيا هزينه تصادفات رانندگي به علت خواب آلودگي در سال 1988 معادل 56-43 ميليارد دلار برآورد شده است و خواب آلودگي در 36% تصادفات منجر به مرگ و 54-42% کل تصادفات مشارکت داشته است. لذا  با توجه به اهميت تصادفات و خسارات جاني و مالي ناشي از آن كه متاسفانه گروه هاي سني فعال جامعه را بيشتر در گير ميکند   ، بررسي علل موثر ونقش آنها در درتصادفات جاده اي مي تواند زمينه ساز ارائه راهکارهاي مناسب در جهت پيشگيري و کاهش بروز اين حوادث باشد .

 يکي از عوامل مهم در بروز تصادفات جاده اي خواب آلودگي مي باشد . رانندگی  همراه با خواب آلودگی بیش از 4 برابر، خطر تصادف رانندگی را افزایش می دهد با این وجودهمچنان بصورت کاملا شایعی رانندگان در حالت خواب آلوده به رانندگی می پردازند.

در بررسی نقش عوامل مرتبط با خواب و خواب آلودگی در وقوع تصادفات جاده ای در مطالعات مختلف ، مقادير متفاوتی به دست آمده است . برخی مطالعات تا 20% سوانح ترافيکی در کشور های صنعتی را وابسته به خواب ذکر کرده اند .در آمريکا ساليانه حداقل 100000 سانحه اتومبيل ،40000 مجروح و 1550 نفر فوت شده به خواب رفتن پشت فرمان ماشين نسبت داده ميشود.عدم توجه به جلو در اثر خستگي و خواب آلودگي عامل 6/19 درصد تصادفات در ايران گزارش شده است .


يكي از مشاغلي که با توجه به ضروريات شغلي و اقتصادي بالاجبار  در طول  شب نيز به فعاليت مي پردازند  رانندگان حرفه اي ، بخصوص رانندگان کاميون ،تریلی و اتوبوس  مي باشند . به نظر ميرسد با توجه به احتمال محروميت از خواب و خستگي بيش از حد احتمال اشتباه و وقوع تصادف در آنان بالا باشد .

عليرغم اهميتي که براي خوابيدن به مقدار کافي ذکر شده است،در يک نظر سنجي که در اکتبر 1995 در آمريکا توسط موسسه گالوپ صورت گرفت 20% افراد شرکت کننده در اين نظر سنجي اعتقاد داشتند ،خواب کمتر فوايد بيشتري دارد

وجود اختلالات خواب می تواند بروز حوادث رانندگی مرتبط با خواب آلودگی را افزایش دهد . اکثریت افراد جامعه از وجود اختلال خواب در خود آگاه نیستند . 95% افراد با اختلال خواب تشخیص داده نشده باقی می مانند . لذا با عنایت به اینکه شغل رانندگی یکی از مشاغل حساس به شمار می رود و خواب آلودگی و اختلال خواب  از عوامل مهم بروز تصادفات شدید رانندگی می باشند  به نظر می رسد که بررسی وضعیت خواب رانندگان حرفه ای از اهمیت به سزایی برخوردار باشد.

هدف از اجرای این مطالعه تعیین شیوع مشکلات مرتبط با خواب و ارتباط تصادفات رانندگی با اختلالات خواب در رانندگان وسایل نقلیه سنگین می باشد . 

الکل ضعیف کنندة دستگاه عصبی مرکزی است و مشکلات جدی سایر مضعف های دستگاه عصبی مرکزی را ایجاد می کند و این مشکلات هم ضمن مصرف آن و هم پس از ترک آن بروز می کند. بی خوابی متعاقب مصرف طولانی مدت الکل گاهی شدید بوده و چند هفته یا بیشتر طول می کشد. نباید برای کسی که به تازگی مصرف داروهای اعتیاد آوری را ترک کرده است ف دارویی تجویز شودکه احتمال اعتیاد به آن وجود دارد، در صورت امکان باید از تجویز داروهای خواب آور در چنین مواردی خودداری شود.

در افراد سیگاری ، ترکیبی از آیین های آرامبخش و تجویز دوزهای پایین نیکوتین برای رخوت زایی ممکن است سبب   تسهیل خواب شود ولی مقادیر بالای نیکوتین ممکن است باعث اختلال خواب به خصوص در شیوع آن شود. افراد سیگاری نوعاَ کمتر از غیر سیگاریها می خوابند. ترک نیکوتین ممکن است سبب خواب آلودگی یا برانگیختگی شود. مصرف موادی نظیر تریاک ، هروئین، کوکائین و غیره نیز در این حالت مؤثر است.وجود بیماریهای زمینه ای نظیر پرکاری یا کم کاری تیروئید، دیابت و آکرومگالی نیز سبب بروز اختلالات خواب می شوند.

یکی دیگر از اختلالات خواب کار شیفتی است که شایع ترین علامت آن بروز دوره ای حالت بی خوابی و خواب آلودگی متناوب است .این مطالعه به صورت مقطعی انجام شده است ، در سالهای 1385 الی 1388 تعداد 175 راننده اتوبوس شرکت حمل و نقل شهر تهران مورد بررسی قرار گرفتند.

فصل دوم

اهداف اصلی طرح:

بررسی شیوع اختلالات خواب رانندگان شرکت اتوبوسرانی شهر تهران

اهداف فرعی طرح :

1.  تعیین توزیع سنی در افراد مورد مطالعه

2.  تعیین BMI در افراد مورد مطالعه

3.  تعیین وضعیت تأهل در افراد مورد مطالعه

4.  تعیین فراوانی استفاده از دارو و مواد اعتیاد آور در افراد مورد مطالعه

5.  تعیین وضعیت شیفت کاری و ساعات متوسط کار در شبانه روز در افراد مورد مطالعه

6.  تعیین میانگین ساعات خواب در شبانه روز در افراد مورد مطالعه

7.  تعیین وضعیت اضافه کاری و شغل دوم در افراد مورد مطالعه

8.  تعیین وجود علائم اختلالات خواب در افراد مورد مطالعه

9.   تعیین وجود بیماری زمینه ای در افراد مورد مطالعه

10.  تعیین وجود ضایعات ENT در افراد موردمطالعه

11.  تعیین وجود ضایعات دستگاه تنفسی در افراد مورد مطالعه


اهداف کاربردی :

1 – اطلاع مسئولین ذیربط وضعیت شیوع  اختلالات خواب و خواب آلودگی در بین رانندگان وسایل نقلیه سنگین

2 – اطلاع مسئولین ذیربط از تاثیر اختلالات خواب و خواب آلودگی در بروز تصادفات در بین رانندگان وسایل نقلیه سنگین

 3– ارائه راهکار های مناسب برای تشخیص اختلالات خواب و خواب آلودگی و تا حد امکان برطرف کردن آنها در جهت کاهش تصادفات رانندگی

سؤالات پژوهش ( با توجه به اهداف طرح) :

1 - شیوع اختلالات خواب و خواب آلودگی رانندگان اتوبوس شرکت واحد  در این مطالعه چقدر است ؟

2- شیوع خواب آلودگی  در رانندگان اتوبوس شرکت واحد  چقدر است ؟

3- شیوع بی خوابی  در رانندگان وسایل اتوبوس شرکت واحد  چقدر است ؟

4-  شیوع عدم رضایت از خواب  در رانندگان اتوبوس شرکت واحد  چقدر است ؟

5 - شیوع چرت زدن در حال رانندگی در رانندگان اتوبوس شرکت واحد  چقدر است ؟

فرضیات

1- اختلالات خواب و خواب آلودگی با تصادفات رانندگی در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارند.

2-  خواب لودگی با رضایت شغلی در در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

3– بی خوابی با رضایت شغلی در در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

4-  خواب آلودگی باچرت زدن هنگام رانندگی در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

5-  بی خوابی با چرت زدن هنگام رانندگی در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

6- خواب آلودگی  با شاخص توده بدن در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

7- بی خوابی با شاخص توده بدن در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

8- خواب آلودگی رانندگی در حالت خواب آلودگی در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

9- بی خوابی با رانندگی در حالت خواب آلودگی در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

10- خواب آلودگی مشکل در شروع خواب در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

11- خواب آلودگی مشکل در ادامه دادن خواب در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

12- خواب آلودگی زود بیدار شدن از خواب در رانندگان اتوبوس شرکت واحد ارتباط دارد .

روش جمع آوری داده ها :

برای جمع آوری اطلاعات پرسشنامه ای شامل اطلاعات شخصی وشغلی با اخذ نظریه متخصصین متدولوژی تدوین گردید . همچنین برای آزمون خواب آلودگی از پرسشنامه Epworth Sleepiness Scale ( ESS )  و برای آزمون شدت بی خوابی از پرسشنامه Insomnia Severity Index ( ISI ) و برای آزمون مشکلات تنفسی حین خواب از پرسشنامه برلین( Berlin Questionnaire) استفاده گردید . 

روش تجزیه و تحلیل داده ها :

 اطلاعات به دست آمده توسط نرم افزار SPSS ( ver. 13 )  وارد رايانه گرديد و براي بررسي دو متغير کمي از ضريب همبستگي پيرسون و براي بررسي ارتباط دو متغير کيفي از روش محاسبه مجذور کاي استفاده شد. در مواردي که يک متغير کمي و يک متغير کيفي دو حالتي باشد از T test  ودر صورتي که يک متغير کمي ويک متغير کيفي چند حالتي باشد از آناليز واريانس ها ANOVA  استفاده شد. در کلیه آنالیز ها P<0.05) ) معنی دار شناخته شد.

مشکلات و محدودیت ها :

1 : با عنایت به اینکه شرکت کنندگان دراین مطالعه قبلا جهت اخذ کارت گواهی سلامت رانندگان مراجعه داشته یا قرار بود در آینده مراجعه نمایند ، احتمال عدم پاسخ گویی کاملا صادقانه به سوالات   پرسشنامه وجود دارد.

2 : برخی از سوالات با توجه به اینکه کاملا به حافظه راننده وابسته اند ، احتمال پاسخ گویی اشتباه وجود دارد . (Recall Bias)  

فصل سوم 

نتایج و یافته ها :

خصوصیات نمونه (اطلاعات دموگرافیک ) :

شرکت کنندگان در این مطالعه همگی مرد مودند.

میانگین سنی شرکت کنندگان 85/6 ± 47/43  سال ( حد اقل 27 سال و حد اکثر 58 سال ) است.

میانگین قد آنان 7± 4/175سانتی متر  (حد اقل 160 سانتی متر و حد اکثر 195 سانتی متر) است. 

میانگین وزن آنان 14±6/81  کیلو گرم  ( حد اقل 55 کیلوگرم و حد اکثر 106 کیلو گرم ) بود.

 میانگین BMI محاسبه شده  87/3 ±35/26 بر حسب کیلو گرم بر متر مربع که توزیع فراوانی آن در نمودار شماره یک آمده است

میانگین خواب رانندگان در هر روز 62/1 ± 37/6 ساعت می باشد.

میانگین تصادفات در هر سال 83/1 ± 31/2 بوده است .

 

جدول 1 : شاخص بی خوابی

 

 

  

 

هیچ

ضعیف

متوسط

شدید

خیلی شدید

مشکل در به خواب رفتن

55(33.1%)

49(28%)

35(20%)

17(9.7%)

6(3.4%)

تاثیر مشکلات خواب در فعالیتهای روزانه

13(7.4%)

35(20%)

63(36%)

33(19%)

21(12%)

نگرشی دیگر در تاثیر بیخوابی در زندگی روزانه

21(12%)

42(24%)

40(22%)

25(14.3%)

36(20.6%)

رضایت مندی از کیفیت خواب

19(10.9%)

19(10.9%)

67(38.3%)

41(21.4%)

17(9.7%)

 

never

rarely

occasionally

usually

always

بیدار شدن مکرر در طول شب

45(25.7%)

62(35.4%)

33(18.9%)

16(9.1%)

8(4.6%)

مشکل در ادامه خواب

44(25.1%)

54(30.9%)

33(18.9%)

19(10.9%)

14(8%)

  

  جدول 2 : مشکلات دیگری که باعث بروز سختی در خواب می شوند

 

 

0

1

2

فعالیت فیزیکی

13(7.4%)

107(61.1%)

29(16.6%)

عادات غاط قبل از خواب *

42(24%)

63(36%)

38(27.7%)

 سن

57(32.6%)

69(39.4%)

14(8%)

*خواب نا منظم ( مصرف الکل ، قهوه و چای قبل از خواب ) – مطالعه در رختخواب – خوردن غذای سنگین قبل از خواب و غیره... 

 

جدول 3 : مقیاس ESS

 

 

0

1

2

3

 هنگام مطالعه

44(25.1%)

25(14.3%)

44(25.1%)

48(27.4%)

تماشای تلوزیون

25(14.3%)

27(15.4%)

63(36%)

49(28%)

نشستن در یک مکان عمومی

22(12.6%)

30(17.1%)

51(29.1%)

56(32%)

هنگام مسافرت داخل ماشین

21(12%)

23(13.1%)

44(25.1%)

70(40%)

دراز کشیدن به قصد استراحت کردن  

17(9.7%)

35(20%)

20(11.4%)

89(51%)

هنگام نشستن و صحبت کردن

96(55%)

23(13%)

32(18.3%)

6(3.4%)

نشستن بعد از یک نهار سنگین

10(5.7%)

21(12%)

52(29.7%)

73(41.7%)

هنگامی در ماشین پشت ترافیک مانده اید

83(47.4%)

48(27.4%)

25(14.3%)

4(2.3%)

 

جدول 4 : مقیاس توزیع شاخص آپنه

 

 

هرگز=0

بندرت=1

حدود نیم ساعت=2

تقریباَ همیشه=3

همیشه=5

 خرخر مداوم

26(14.9%)

62(35.4%)

14(8%)

41(23.4%)

17(2.3%)

احساس خستگی در طول روز

2(1.1%)

55(31.4%)

69(39.4%)

26(14.9%)

7(4%)

سردرد بعد از بیداری

53(30.3%)

56(32%)

43(24.6%)

7(4%)

1(0.6%)

خشکی دهان بعد از بیداری

65(37.1%)

41(23.4%)

29(16.6%)

13(7.4%)

11(6.3%)


 
در این جدول نشان داده شده که میانگین شاخص آپنه در افراد تحت مطالعه 9/2 ± 84/5 است و با سن ، BMI  ، سطح سواد، سابقه  دارو درمانی ارتباط دارد.

فصل چهارم

بحث و نتیجه گیری :

شیوع اختلالات خواب در بین رانندگان مورد بررسی ارتباط معنی داری با سابقه تصادفاتشان نشان میداد.ارتباط معنی داری بین تصادفات  و معیار ESS به دست نیامد.به طوریکه 23% رانندگان  که ESS ≥ 17 باشد در معرض خطر بیشتری هستند.همچنین میزان استفاده از دارودرمانی  فاقد ارتباط معنی دار با شاخص ISI  بود.

وضعیت تاهل ارتباط معنی داری با بروز تصادفات در یک سال و پنج سال گذشته در 76/5 درصد رانندگان نشان داد.مدت رانندگی در شبانه روز هفتگی ارتباط معنی داری با میزان تصادفات داشت. زیرا طول میانگین خواب در شبانه روز 62/1 ± 37/6 ساعت بود ، این گروه خوابی کمتر از حد نرمال داشتند که این موضوع می تواند پیش زمینه تصاتفات آنها باشد.آپنه خواب و خواب آلودگی روزانه  ارتباط معنی داری با معیار ESS و ISI  داشت و در نهایت تصادفات بیشتری را به دنبال دارد. 


شیوع اختلالات خواب در بین گروه رانندگان تحت مطالعه و سابقه تصادفاتشان ارتباط معنی داری نشان میده و این یک علامت هشدار دهنده است که ما در انتخاب رانندگان اتوبوس شرکت واحد و درمان اختلالات خوابشان توجه بیشتری نشان دهیم. بعلاوه زمان خواب کافی در حیطه بهداشت حرفه ای رانندگان اتوبوس عامل بسیار مهمی است که نیاز به توجه بیشتری دارد.

بنابراین مشاوره توسط پزشک در چنین شرکت هایی جهت تشخیص اختلالات خواب مرحله ای مهم در جلوگیری از جراحات ناشی از تصادف می باشد.

زمان انتشار: 1390/03/16 (9 سال قبل)
تعداد بازدید: ۴۷۴۶