مقدمه
عفونتهای غدد بزاقی شامل سیالادنيت حاد و مزمن از گروه بیماریهای تورمی غدد بزاقی می باشد. عفونت اولیه پارانشیم غدد بزاقی در اثر تهاجم باكتریها از حفره دهانی ایجاد می گردد این عفونتها همه غدد بزاقی را می توانند درگیر كنند ملی در غده پاروتيد بیشتر دیده می شود كه علت آن فعالیت كم باكتریواستاتیك ترشحات غده پاروتيد است.
استاز در ترشحات غده بزاقی خود سبب مهاجرت باكتریها از دهان می شود البته فاكتورهای دیگری هم نقش دارند وضعیت بد تغذیه – دهیدراتاسیون – اختلالات آب و الكترولیت و عدم نظافت محیط دهان. این بیماری در افرادی كه به علت بدخیمی ضعف ایمنی دارند یا مورد اعمال پیموند اعضا قرار گرفته اند بیشتر دیده می شود. بسیاری از بیماران در دهه های ۶-۷ زندگی هستند و میزان بروز در مرد و زن برابر است. بیماران مستعد افرادی ناتوانند كه در مسیر بیماری مزمن قرار دارند و یا در دوران بهبودی پس از عمل جراحی می باشند.
سیالادنیت مزمن با حملات مكرر درد و تورم غـده بزاقی همراه است و اغلـب اوقـات باعث تخریـب نسجی می شود و به تدریج بافت فیبروزه جایگزین می شود اكثر بیماران سابقه ای از عفونت حاد و شدید غده را داشته كه به سمت ازمان پیشرفته است.عواملی مثل انسداد مجرا، اتساع مجرا، و كاهش در ترشحات غده در برقراری و تكرار عفونت مزمن غده مؤثر می باشند.
در یك مطالعه تحقیقاتی كه بر روی غده تحت فكی ۲۰ سگ صورت گرفت پس از بستن مجرای غده تحت فكی در ۱۰ تای دیگر از این سگها كاهش نسبی در جریان بزاق ایجاد شد و این طور نتیجه گرفتند كه انسداد كامل یا ناقص سبب سیالادنيت مزمن می شود چون در دو مورد فوق همه سگها سیالادنيت مزمن را به مرور زمان بروز دادند.
در درمان سیالادنيت مزمن برداشتن غده بزاقی تنها وقتی ضرورت دارد كه درمانهای نگه دارنده مفید واقع نشده باشند و در كل عمل جراحی در مورد سیالادنيت مزمن كاری دشوار است زیرا به علت فیبروزی كه به علت التهاب طولانی پدید آمده است تشریح غده و صدمه نرساندن به عصب صورتی بسیار مشكل است.
در یك مقاله درمان بیماران سیالادنيت مزمن به علت اختلال در جریان بزاق بررسی شده است. در این مطالعه اثرات درمان روی ۱۲۸ بیمار با سیالادنيت مزمن به روشهای جراحی كنسرواتیو بررسی شده است. در این بیماران تنگی سوراخ مجرای غده تحت فكی و یا انحنای بیش از حد مجرای پاروتید تحت جراحی قرار گرفت و درمان كنسرواتیو شامل الكتروفورزیس و اولتروسونوگرافی كنترلی روی بقایای غدد بوده و برداشتن سنگ سبب تخفیف التهاب گردیده است. در ۱۰۳ بیمار فوق عمل جراحی انجام شده و بهبود نسبی حاصل شد و تقریبا همه بیماران در نهایت به فاز بهبودی بالینی وارد شدند.
وقایع پیچیده ای كه در جریان بیماریهای التهابی حاد و مزمن غدد بزاقی روی می دهد می تواند زمینه ای را برای تشكیل سنگ داخل مجاری غدد بزاقی بخصوص غدد تحت فكی و پاروتيد فراهم كند و هر عاملی كه باعث توقف جریان بزاق یا تغییر كیفیت ترشحات غدد بزاقی شود، می تواند بطور ثانویه باعث تشكیل سنگ شود. سنگ غده بزاقی اغلب اوقات همراه سیالادنيت مزمن است و در واقع تشكیل سنگ خود بیانگر طبیعت مزمن بیماری زمینه ای غده می باشد حدود ۷۵% مبتلایان در حدود دهه های ۸-۵ زندگی هستند.
هدف از انجام مطالعه بررسی آماری و تحلیلی پرونده بیماران بستری شده با تشخیص اولیه سیالادنيت اعم از حاد و مزمن بوده است. تحقیق به صورت گذشته نگر توصیفی و تحلیلی انجام گرفته است. متغیر های مورد مطالعه شامل سن، جنس، نوع غده در گیر، شكایت اصلی حین مراجعه علت اتیولوژیك نهایی پس از انجام اقدامات تشخیصی، نتایج رادیولوژی و جود و یا عدم وجود سنگ در بیماران یاد شده در بالا بوده است.
وسایل و متد كار
این تحقیق از طریق مراجعه به بایگانی اسناد پزشكی دو مركز مهم گوش و حلق وبینی بیمارستانهای تابع دانشگاه علوم پزشكی تهران انجام شده و با توجه به اهمیت این دو مركز از حیث تعداد و تنوع مراجعین، نتایج بدست آمده می توانند در جهت استفاده پژوهشگران و احیانا تشخیص و درمان مفید واقع شوند. جهت انجام این تحقیق سوژه ها كه شامل تمامی بیماران بستری شده با تشخیص عفونت غدد بزاقی طی سالهای ۷۴-۱۳۷۰ در بیمارستانهای امام خمینی و امیر اعلم بوده اند بررسی شده و متغیرهای یاد شده در بالا در پرسشنامه هایی كه نمونه آن در بخش ضمائم پیوست می باشد درج گردیده است.
مدت انجام تحقیق ۵ ماه بوده است كه از تاریخ ۱۵/۷/۷۵ آغاز و به تاریخ ۱۵/۱۲/۷۵ پایان پذیرفته است.
تعریف متغیرهای اصلی
۱- سن بیمار: Range سنی جهت انجام تحلیلهای آماری به سه گروه زیر ۱۰ سال ۱۸-۱۱ سال و ۱۹ تا ۲۴ سال و ۲۵ حداكثر تقسیم شده است.
۲- جنس بیمار: به دو گروه مؤنث و مذكر تقسیم شده است.
۳- محل و نوع غدد دیگر: پاروتید، تحت فكی و زیر زبانی
۴- شكایت اصلی حین مراجعه: به ۵ گروه تقسیم شد:
الف- تورم
ب- درد + تورم
ج- درد + تورم + سنگ
د- درد + تورم + خشكی دهان
هـ - درد + تورم + گره لنفاوی
۵- اتیولوژی بیماری پس از انجام آزمایشات تكمیلی (تشخیص حین ترخیص):
الف- سیالادنيت حاد
ب- سیالادنيت مزمن
ج- بیماری شوگرن
د- بیماریهای ویروسی
هـ - Tumor
و- T.B.
۶- نتایج رادیولوژی در بیمارستان
الف- نمای Opaque
ب- Lucent
ج- بیمارانی كه رادیولوژی در پرونده خود نداشته اند.
۷- سنگ غدد بزاقی
الف- وجود سنگ
ب- عدم وجود سنگ
روش تحقیق
تحقیق از نوع گذشته نگر توصیفی و تحلیلی بوده، علت انتخاب این نوع تحقیق محدودیت مراجعه كنندگان به درمانگاههای تخصصی ENT بیمارستانهای مورد مطالعه (با تشخیص عفونت غدد بزاقی) در حدود ۸-۷ مورد در سال می باشد. بدین جهت به منظور به دست آوردن نتیجه قابل تعمیم و با ارزش از لحاظ آماری از طریق پرسشنامه به بایگانی اسناد پزشكی دو مركز عمده درمان بیماریهای ENT بیمارستانهای امام خمینی و امیر اعلم مراجعه شـد كه حاصـل آن ۱۱۹ Case از بیـماران بسـتری شـده با تشخیـص عفونـتهای غدد بزاقی در سالـهای ۷۴-۱۳۷۰ بود.
روشهای آماری و تجزیه و تحلیل اطلاعات
از واسطه sheet , sheet code master اطلاعات به دست آمده از پرسشنامه توسط نرم افزار Spsspct و توسط آزمونهای آمار تحلیلی نظیر آزمونهای (كای دو) و كروسكال والیس و فیشر تجزیه و تحلیل آماری شد كه نتایج آن در بخش نتایج و یافته ها مندرج می باشد.
نتایج
(از ۱۰۰% بیماران بستری شده با تشخیص سیالادنيت)
۱) از نظر توزیع جنسی ۳/۶۱% از بیماران مرد و ۷/۳۸% زن بوده اند كه با منابع سازگار است (جدول ۱)
|
جدول ۱) فراوانی و فراوانی نسبی جنسی در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی در بیمارستانهای امام خمینی و امیر اعلم طی سالهای ۷۴-۱۳۷۰
۲) از نظر نوع غده درگیر ۶/۱۷% غده پاروتيد و ۴/۸۲ % غده تحت فكی و موردی از غده زیرزبانی مشاهده نشد. (جدول ۲)
|
جدول ۲) فراوانی و فراوانی نسبی درگیری غدد بزاقی به تفكیك محل غده در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی در بیمارستانهای امیر اعلم و امام خمینی طی سالهای ۷۴ - ۱۳۷۰
۳) از لحاظ شكایت اصلی حین مراجعه ۸۰% با درد و تورم ،۵% با درد و تورم و سنگ، ۸% با درد. تورم و خشكی دهان، ۹/۵% با دردو تورم Lymphonde ۶/۷% با تورم تنها مراجعه كردند. (جدول ۳)
|
جدول ۳) فراوانی و فراوانی نسبی شكایت اصلی در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی در بیمارستانهای امیر اعلم امام خمینی طی سالهای ۷۴ -۱۳۷۰
۴) از لحاظ اتیولوژی (تشخیص حین ترخیص) سیالادنيت حاد ۸/۱۱%، سیالادنيت مزمن ۵/۷۶%، بیماری شوگرن ۷/۱%، بیماری ویروسی ۸%، تومور ۹/۵% و TB با ۴/۳% از ۱۰۰% سوژه های بستری شده با تشخیص سیالادنيت تشخیص نهایی و تایید شده با پاتولوژی شامل ارقام بالا می باشد . (جدول ۴)
|
جدول ۴) فراونی و فراوانی نسبی اتیولوژی در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی دربیمارستانهای امیر اعلم و امام خمینی طی سالهای ۷۴ - ۱۳۷۰
۵) از لحاظ رادیولوژی ۹/۲۶% از سوژه ها رادیواوپاك و ۱۲% رادیولوسنت، ۶۱% بدون جواب بودند (جدول ۵)
|
جدول ۵) فراوانی و فراوانی نسبی نتایج رادیولوژی در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی در بیمارستانهای امیر اعلم و امام خمینی طی سالهای ۷۴ -۱۳۷۰
۶) از لحاظ وجود سنگ در بیماران با تشخیص نهایی سیالادنيت مزمن از ۹۱ سوژه ۵۸ مورد سنگ داشتند و بقیه بدون سنگ بودند . (جدول ۶)
|
جدول ۶) فراوانی و فراوانی نسبی بروز سنگ در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی در بیمارستانهای امیر اعلم و امام خمینی طی سالهای ۷۴ - ۱۳۷۰
۷) از لحاظ سنی، حداقل سن بیـماران ۱ سـال و حداكثـر ۸۳ سال بود Maen = ۳۲.۶. ۲/۴% در گروه اول (۱۰-۰) سال ۷/۱۸ % از بیماران در گروه دوم (۱۹-۱۱) ساله و ۹/۴۲% در گروه سـوم (۲۴-۱۹) سـاله ۵/۳۴% در گروه چهارم (۲۵ به بالا) قرار گرفتند. (جدول ۷ و ۸ و ۹ و ۱۰) در گروه سنی ۱ درگیری جنـس مـذكر ۵/۵% در گروه سـنی ۱۲/۱۵% در گروه سـنی معـادل ۶/۴۶% و در گروه سـنی ۴ معادل ۹/۵۳۲ می باشد.
|
جدول ۷) فراوانی و فراوانی نسبی در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی در بیمارستانهای امیر اعلم و امام خمینی طی سالهای ۷۴ - ۱۳۷۰
|
%20در%20بيمارستانهاي%20امام%20خمينی%20و%20اميراعلم%20هفتاد%20تا%20هفتاد%20و%20چهار_files/n06_qmwt.gif)
| Mean Mode Kurtosis S E Skew Maximum Valid Cases |
۳۲.۶۲۲ ۱۷.۰۰۰ .۲۴۰ .۲۲۲ ۸۳.۰۰۰ ۱۱۹ |
Std Err Std Dev S E Skew Range Sum Missing Cases |
۱.۵۵۶ ۱۶.۹۷۴ .۴۴۰ ۸۲.۰۰۰ ۳۸۸۲.۰۰۰ |
Median Variance Skew ness Minimum |
۲۸.۰۰۰ ۲۸۸.۱۰۲ .۷۶۱ ۱.۰۰۰ |
جدول ۸) هیستوگرام و شاخصهای آماری فراوانی نسبی در بیماران بستری با تشخیص عفونت غدد بزاقی در بیمارستانهای امیر اعلم وامام خمینی طی سالهای ۷۴ - ۱۳۷۰
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
در گروه سنی ۱ درگیری جنس مؤنث ۲/۲% در گروه سنی ۲ معادل ۹/۲۳% در گروه۳ معادل ۳۷% و درگروه ۴ معادل ۳۷% می باشد.
۸) در گروه سنی ۱ رادیولوژی در پرونده ها وجود نداشت و گروه ۲، ۹/۲۱% رادیواوپاك و گروه سنی ۳، ۸/۴۳% رادیواوپاك و در گروه سنی ۴، ۴/۳۴% اوپاك در همین حال در گروه سنی ۱ تصویر لوسنت هم وجود نداشت، و در گروه سنی ۲ ،۲۰% رادیولوسنت و در گروه سنی ۳، ۶۰% رادیولوسنت و گروه سنی ۴، ۲۰% رادیو لوسنت بودند.
۹) درگیـری غـده پاروتيـد ۸/۴% در گروه سنی ۱ و ۸/۲۳% در گروه سـنی ۲ و ۲/۲۲% در گروه سنی ۳ و ۱/۳۸% درگروه سنی ۴ قرار داشت.
۱۰) غده پاروتيد در مرد ها در ۸/۲۳% و در زنها ۲/۷۶ گرفتار بود.
غده تحت فكی در مردها در ۳/۶۹% و در زنها ۶/۳۰% گرفتار بود.
۱۱) رادیواپاسیتی ۱/۳% در غده پاروتيد و ۹/۹۶% در غده تحت فكی مشاهده شد در رادیولوسنی ۲/۱۳% در غده پاروتيد و ۸/۸۶% در غده تحت فكی مشاهده می شود.
۱۲) در جنس مذكر ۳/۸۱% سنگها Opaque و در جنس مؤنث ۸/۱۸% Opaque می باشند. در جنس مذكر ۶۰% سنگهای Lucent و در جنس مؤنث ۴۰% سنگهای Lucent وجود دارند.
۱۳) وجود سنگ در جنس مذكر ۸۱% و در جنس مؤنث ۱۹%. عدم وجود سنگ در جنس مذكر ۶/۴۲% و در جنس مؤنث ۴/۵۷% می باشد.
۱۴) وجود سنگ در غده پاروتید ۴/۲% و در غده تحت فكی ۶/۹۶% و عدم وجود سنگ در غده پاروتيد۲۱% و در غده تحت فكی ۹/۶۸% می باشد.
۱۵) وجود سنگ در گروه سنی ۱ منفی و در گروه سنی ۲ معادل ۲/۱۷% و در گروه سنی ۳ معادل ۲/۵۵% و در گروه سنی ۴ معادل ۶/۲۷% می باشد.
عدم وجـود سـنگ در گروه سنی ۱ معادل ۲/۸% و در گروه سنی ۲ معادل ۷/۱۹% و در گروه سنی ۳ معادل۳/۳۱ % و در گروه سنی ۴ معادل ۴۲% می باشد
بحث
۱- سیالادنيت ۳/۶۱% در مردان و ۷/۳۸% در زنان دیده می شود كه این موضوع با منابع سازگار است.
۲- نوع غده دیگر ۶/۱۷% موارد پاروئید و ۴/۸۸۲% موارد غده تحت فكی می باشد كه این موضوع با منابع خارجی مورد مراجعه سازگار می باشد.
۳- از لحاظ اتيولوژی (تشخیص نهایی حین ترخیص) از ۱۰۰ بیمار بستری شده با تشخیص سیالادنيت در نهایت ۸/۱۱% سیالادنيت حاد و ۵/۷۶% سیالادنيت مزمن، ۷/۱% بیماری شوگرن، ۸/۰% بیماری ویروسی و ۹/۵% تومور و ۴/۳% TB درآمده اند كه بیانگر ۱۲% تشخیص غلط حین بستری می باشد.
۴- میانگین سنی در بیماران مورد بررسی معادل ۶/۳۲% سال می باشد كه این رقم با میانگین یاد شده در كتب مرجع سازگار نبوده و پایین تر می باشد.
۵- در بررسی رابطه جنـس با نـوع غده گرفتـار غده پاروتيـد در مرد ها در ۸/۲۳% موارد و در زنـها در ۳/۷۶% موارد گرفتار بود حال انكه غده تحت فكی در مرد ها در ۹/۶۳% و در زنها در ۶/۳۰% گرفتار بود. (این رابطه با P < ۰.۰۵ از لحاظ آماری با ارزش است) بررسی رابطه سنگ غده بزاقی با نوع غده بزاقی
۶- در ۴/۳% از سنگهای غده بزاقی در غده پاروتيد و ۱۶/۹۶% در غده تحت فكی قرار داشت كه این موضوع با منابع خارجی اختلاف دارد (بدین معنی كه در آنجا ۸۰% در غده تحت فكی و ۱۹% در غده پاروتيد ذكر شده است. بررسی رابطه جنس بیماریهای سنگ غده بزاقی.
۷- در ۸۱% از سنگ غده بزاقی در آقایان و ۱۹% در خانمها یافته شد كه این اختلاف در مراجع مورد مطالعه ذكر نشده بود. این رابطه با P < ۰.۰۵ از لحاظ آماری با ارزش است.
در گروه سنی مورد مطالعه به ترتیـب در گروه ۱ (۱۰-۰ ساله) سنگی گزارش نشده بود در گروه سنی ۲ (۱۸-۱۱ ساله) ۲/۱۷% و در گروه سنی ۳ (۳۵-۱۹ ساله) ۴/۵۵% در گروه سنی ۴ (۳۵ به بالا) ۶/۲۷% سنگ وجود داشت كه به این ترتیب شایعترین سن بروز سنگ گروه (۳۵-۱۹ ساله) است كه این موضوع با منابع خارجی مورد مطالعه اختلاف دارد به این ترتیب كه در آنجا در ۷۵% بیماران زمان بروز سنگ دهه های ۵-۸ زندگی یاد شده است (این رابطه با P > ۰.۰۵ از لحاظ آماری باارزش است).
خلاصه
در یك بررسی گذشته نگر با هدف دسترسی به مشخصات بیماران مبتلا به عفونت غدد بزاقی در ایران ارتباط بین سن، جنس، شكایت اصلی حین مراجعه، نوع غده درگیر، اتیولوژی نهایی(تشخیص حین ترخیص) و عـدم یا وجود سنـگ غده بزاقی در ۱۳۰ پرونـده مربـوط به بیـماران یاد شـده كه در فـاصله سالـهای ۷۴-۱۳۷۰ با تشخیص عفونت غدد بزاقی دربیمارستانهای امام خمینی و امیر اعلم بستری شده بودند بررسی گردید ۱۱ پرونده به دلایل مختلف (كامل نبودن پرونده، فقدان اطلاعات مورد نیاز، ترك بیمارستان قبل از كامل شدن پرونده) كنار گذاشته شد و ۱۱۹ مورد بقیه تحت بررسی قرار گرفتند برای تجزیه و تحلیل داده های پژوهش از روشهای آمار توصیفی مانند (فراوانی و درصد) و روشهای آماری تحلیلی نظیر آزمونهای آماری (كای ۲) و كروكسال والین و فیشر (به كمك نرم افزار SPSSPC+) استفاده شد.
نتایج نشان دادن از نظر جنسی مردان دو برابر زنان درگیر می شوند و از لحاظ اتیولوژیك ۱۲% بیماران بستری شده با تشخیص عفونت غدد بزاقی در نهایت مبتلا به سایر بیماریهای تورمی غدد بزاقی بودند.
میانگین سنی بیماران مبتلا معادل ۶/۳۲ سال بوده كه تفاوت معنی داری با ارقام مندرج در منابع خارجی دارد در ضمن بین درگیری غده پاروتيد در زن و مرد و درگیری غده تحت فكی در مردان و زنان رابطه معكوس برقرار بود.
۸۱۱ % سنگهای غدد بزاقی در آقایان و ۱۹% در خانمها وجود داشت كه این موضوع نیز تفاوت معنی داری با ارقام مندرج در منابع خارجی دارد. مشروح یافته ها و پیشنهادات در این مطالعه آمده است.
كلید واژه
سیالادنيت، غده بزاقی، غده بناگوش (پاروتيد)، غده تحت فكی، تورم غده بزاقی
منبع: مجله گوش، گلو، بينی و حنجره ايران، شماره ۱ و ٢، سال نهم، بهار و تابستان ۱۳٧٦
نویسنده: دکتر ابراهیم رزم پا، دكتر بهرام ملكوتی، دكتر مسعود ميرزايی